پرسش

در ارجاع به نشریات برای نوشتن شماره صفحه به چه صورت باید عمل کرد؟ عدد کوچک‌تر باید در کدام سوی خط تیره قرار گیرد؟ ۱۲-18 یا 18-12؟   اگر مورد اول درست است با ارجاع سال تولد و وفات در داخل پرانتز - که از چپ به راست است - منافات نخواهد داشت؟ (1382- 1329هـ.ش)

درضمن بهرام طوسی در هنر نوشتن و مهارت‌های مقاله‌نویسی اولی را پیشنهاد می‌کند؛  یاحقی؛ ناصح در راهنمای نگارش و ویرایش و احمد سمیعی گیلانی در نگارش و ویرایش دومی را.

پاسخ

آن‌چه در کار نگارش مهم است رعایت یک‌دستی در کار است و قبول یکی از شیوه‌نامه‌های موجود. تناقض در موضوعات علمی اولین بار نیست که رخ داده است و شاید یکی از ویژگی‌های علم بشر مدرن به تناقض رسیدن نظریه‌هاست. اما در این‌باره معمولا راست به چپ می‌‌نویسم و خط تیره را به «تا» تأویل می‌کنم؛ همان‌طور که می‌خوانیم می‌نویسم. ما با نظر اولی موافقیم. (12-18). زیرا خط فارسی از راست به جانب چپ حرکت می‌کند. شما اول عدد کمتر یا آغازین را می‌خوانید بعد عدد بیشتر یا یاپانی را. کدامیک از این دو را درست‌تر می‌خوانید:          (1333-1334) یا (1334-1333)

با هم ببینیم:

پانویس چيست؟ در چه مواقعي از آن استفاده مي‌کنيم؟ فرق پانویس و پی نوشت چيست؟

پاسخ

«پانويس[1]» به توضيح، اظهار نظر، يادداشت و يا ارجاعي گفته مي‌شود كه بيرون از متن در پايين هر صفحه مي‌آيد. نوشته‌‌هاي پانويس، معمولاً كوتاه است؛ مانند نشانيِ مرجع نقلِ قول، نام لاتين اشخاص يا كتاب‌ها يا معادل خارجي اصطلاحات‌ و مانند آن. در محلي كه نياز به پانويس يا پي‌نوشت داريد بايد روي آخرين كلمه‌ي جمله‌ي نقل شده، عدد تُك (شماره‌ي ريز بالاتر از خط زمينه‌ي متن¹) بگذاريد و همان شماره را در پانويس همان صفحه تكرار كنيد و مطلب پانويس را بنويسيد. پانويس‌‌ها بر حسب نوع اطلاعاتي كه در آن‌هاست به سه دسته تقسيم مي‌شوند:

·        پانويس‌‌هاي توضيحي؛

·        پانويس‌‌هاي ارجاعي؛

·        پانويس‌‌هاي تركيبي.

* نوع سوم تركيبي از پانويس ارجاعي و توضيحي است.

«پي‌نوشت» در پايان متن مي‌آيد. براي پرهيز از درازگويي و گسستگي متن نوشتار، اطلاعات و آگاهي‌‌هاي فرعي و لازم و مطالب طولاني‌تر و توضيحات تفصيلي درباره‌ي هر نكته‌اي از متن را به پي‌نوشت منتقل مي‌كنند. جاي پي‌نوشت‌‌ها در مقاله‌ي پژوهشي، پيش از بخش كتاب‌شناسي منابع است، اما در كتاب و پايان‌نامه، ممكن است پي‌نوشت‌ها در پايان هر بخش بيايد.

اگر متني هم پانويس دارد و هم پي‌نوشت، در اين صورت بايد ميان اعداد تُک و يا شماره‌‌هاي ‌ارجاع پانويس با پي‌نوشت تفاوتي ايجاد کنيد؛ مثلاً شماره‌ي‌ پانويس را با عدد تُک و شماره‌ي پي‌نوشت را با عدد داخل قلاب [81] مشخص کنيد.

[1] .نک: محمود فتوحي، آيين نگارش مقاله‌ي علمي ـ پژوهشي (تهران: سخن، 1385).ص148؛ احمد سميعي گيلاني، نگارش و ويرايش (تهران: سمت، 1380)، ص239.