پرسش

کلمه‌ي مزبور درست است يا مذبور؟ ريشه و معناي کلمه چيست؟  

گفتگو

اين واژه در لغت‌نامه‌ي دهخدا با هر دو املا (ذ/ز) مدخل شده‌، در هر دو صورت نوشتاري، به معناي «نوشته شده» است، ولي به‌نظر مي‌رسد، وظيفه‌ي لغت‌نامه‌ها ضبط همه‌ي املاهاي واژه بر اساس شاهدهاي موجود است، نه قضاوت در درستي يا نادرستي آن‌ها؛ چنان‌که صورت‌هاي نادرست، ولي به‌کار رفته‌ي برخي از واژه‌ها در لغت‌نامه مدخل شده‌است(نک: قيدهايي که از ترکيب اسم فارسي/لاتين با تنوين عربي ساخته شده‌اند: تلگرافاً)

ظاهرا واژه‌ي مزبور عربي و از ريشه‌ي «زبر»(معلوف،1379: 293) است و از اين ريشه «زبور» را داريم؛ همچنين ريشه‌ي «ذبر» نيز به‌معناي نوشتن در المنجد آمده است.(معلوف،1379: 233)  غلط ننويسيم (نجفي، 1366: 249) نيز به واژه‌ي (مذکور/مزبور) پرداخته‌است نه (مزبور/مذبور)

×××

لغت‌نامه دهخدا را دیدم هم «مذبور» داشت هم «مزبور» ریشه مذبور را هم دیدم از «ذبر» بود. پس می‌شود از آن اسم مفعول ساخت؟ حالا که غلط ننویسیم به آن اشاره نکرده؛ یعنی نادرست است؟

×××

در جست‌جويي رايانه‌اي در بيش از 1000 اثر از آثار زبان فارسي و در بازه‌ي زماني 15 قرن؛ «مذبور» تنها در 10 جا با اين املا ضبط شده‌است که بيش‌تر آن‌ها از آثار قرن 14 به بعد هستند.

«مزبور» از قرن 7 در متن‌هاي فارسي به کار رفته و بيش از 355 شاهد براي اين املا وجود دارد.

باتوجه به بسآمد کاربرد املاي «مزبور» در متن‌هاي فارسي، اين املا برتري داشته درست‌تر است.

×××

 اين را نيز ببينيد:مشتقات واژه "زبر" و "ذبر"

٭٭٭