از حقوق ويراستار بنويسيد؛ مثلا آيا درج نام ويراستار در شناسنامه حق مولف است يا خير؟ در اين‌صورت مسؤوليت حقوقي ناشر چيست؟

پاسخ

در پايگاه انجمن ادبي شفيقي کتابي با عنوان؛ ویراستار چگونه آدمی است و چه می‌كند؟ به قلم  الزی مایرز استینتون و به ترجمه ناصر ایرانی معرفي شده است. در بخشي از اين نوشتار به اين نکته پرداخته‌اند که "كتاب متعلق به كیست؟"

در پاسخ به پرسش شما اين بخش را، با حفظ امانت‌داري در متن و نوع نگارش و تنها با اندکي خلاصه‌گويي، نقل و ديگر بخش‌هاي مقاله را نيز براي آگاهي بيش‌تر معرفي مي‌کنيم؛ از آن‌روي که این نوشتار نقل‌قول مستقيم  است، از اصلاح برخي کاستي‌هاي نگارشي در متن صرف‌نظر کرده، بهتر‌نويسي آن را به نظر صائب خوانندگان وا مي‌گذاريم:

پرسش

سفته با فتحه درست است یا با ضمه؟

گفتگو

طبق لغت‌نامه دهخدا سفته با فتحه؛ یعنی [ س َ ت َ / ت ِ ] (اِ) معرب آن سفتج . ج ، سفاتج . (حاشیه‌ي برهان قاطع چ معین ). آن است که چیزی از کسی به‌طریق عاریت یا قرض یا در عوض چیزی بگیرد تا در شهر دیگر بازدهد. (برهان) مالی باشد که به‌شهری یا به‌جایی کسی را دهند و به جایی دیگر بازستانند. (فرهنگ اسدی) مالی که به کسی دهند تا در شهر دیگر به آن شخص بدهد و نوشته از آن بگیرد که وجه به‌صاحب مال رساند و در هندی هندوی گویند و بعد از آن تعمیم کرده‌اند در هر چیزی که از آن نفعی به‌کسی رسد و سفتجه معرب آن است؛ نیز  در قانون تجارت آمده‌است: «سفته طلب سندی است که به‌موجب آن امضاکننده تعهد می‌کند در موعد معین و یا عندالمطالبه در وجه شخص حامل یا شخص معین و یا به‌حواله کرد آن شخص کارسازی نماید... .» اما سفته با ضمه بر طبق همان منبع؛ یعنی [ س ُ ت َ / ت ِ ] (ن مف ) معرب آن سفتجة (تفس ). (حاشیه‌ي برهان قاطع چ معین ).هرچیز سوراخ کرده همچو مروارید سفته و لعل سفته و مانند آن. (برهان) .
و اما در نظر عامه سفته با ضمه یا فتحه در معنای اول به کار می‌رود که مسلما ایراد معنی اول با ضمه غلط است، اما در بین عامه رایج است.

و البته نمی‌دانم آیا می‌توان از غلط‌های رایج در بین عامه ایراد گرفت و یا سعی در اصلاح آن‌ها داشت؟

***

«سُفته به معنای «برات و حواله تجاری» از معدود کلماتی است که خواص آن‌ها را غلط و عوام صحیح تلفظ می‌کنند! این واژه فارسی است و تلفظ صحیح آن به ضم اول است و نه به فتح. این واژه‌ از فارسی به عربی رفته و سُفْتَجه، به ضم اول شده‌است‌ اما در عربی جمع مکسر سَفاتج و مصدر سَفتج را نیز از آن ساخته‌اند که هر دو به فتح اول است. محتمل است که در فارسی امروز تلفظ غلط سَفته به فتح اول از همین‌جا ناشی شده باشد.»
ابوالحسن نجفی‌، غلط ننویسیم.(تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1382). ص 230

***

پرسش

لطفا برای یک ویراستار تازه‌کار از «پرانتز» بگویید.

پاسخ

پرانتز [1]( ) در اين موارد به‌کار مي‌رود:

•  براي افزودن اطلاعات اضافي و عبارات توضيحي در ميانه يا پايان جمله:  خط اوستايي (با 44 نشانه‌ي نوشتاري) از ساده‌ترين خطوط جهان است.
• تاريخ تولد، وفات يا يک رويداد و نيز سال نگارش مقاله يا کتاب: ناصرخسرو قبادياني(394ـ481ق.) بيش‌تر عمرش را در سفر گذراند.
•  در روش ارجاع درون‌متني، نشاني مرجع داخل پرانتز مي‌آيد: (صادقي، 2005: 85)
• همراه با نشانه‌ي پرسشي براي بيان تعجب، ترديد و تمسخر: اداره‌ي هواشناسي پيش‌بيني کرد، امشب در تهران دو متر(؟) برف خواهد باريد.
• براي نشان دادن کوته‌نوشت‌هاي تحيت و سلام براي بزرگان دين: حضرت رسول (ص)
• براي نشان دادن اختصارات: نيروي زميني ارتش جمهوري

  ---