درسنامه - مسائل ویراستاری در گفت‌وگو با علی صلح‌جو -1

درسنامه - مسائل ویراستاری در گفت‌وگو با علی صلح‌جو-2

درسنامه - مسائل ویراستاری در گفت‌وگو با علی صلح‌جو- قسمت آخر

احمد سمیعی گیلانی متولد سال ۱۲۹۸ است
احمد سمیعی گیلانی که او را پدر ویرایش در ایران لقب داده اند در کارنامه حرفه ای خود مدرک دانشگاهی کارشناسی ارشد زبان شناسی همگانی را دارد
وی بر زبان و ادب فارسی و زبان های فرانسه و انگلیسی احاطه دارد و از آشنایی وسیع با جریانات ادبی اروپا برخوردار است.
سمیعی مترجمی استاد و نویسنده ای چیره دست نیز هست. او در تاریخ ۲۵/۴/۱۳۷۰ به عضویت پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد.
● سوابق :
عضو گروه ویرایش و از مترجمان فرهنگ آثار در انتشارات سروش و مشاور علمی پژوهشگاه علوم انسانی .
● سمت ها:
سردبیر نامهٔ فرهنگستان ، فصلنامهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و مدیر گروه ادبیات معاصر فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، عضو شورای عالی ویرایش صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
● برخی از آثار:
▪ دلدار و دلباخته ، ژرژ ساند (ترجمه )، ۱۳۴۵؛
▪ خیا ل پروری ها، ژان ژاک روسو (ترجمه )، ۱۳۴۵؛
▪ ادبیات ساسانی ، ۱۳۵۵؛
▪ داتا گنج بخش (زندگی نامه و تعالیم شیخ ابوالحسن علی بن عثمان هجویری )، شیخ عبدالرشید (ترجمه )، ۱۳۴۹؛
▪ چومسکی ، جان لاینز (ترجمه )، ۱۳۵۷؛
▪ هزیمت یا شکست رسوای آمریکا، ویلیام لوئیس و مایکل له دین (ترجمه )، ۱۳۶۰؛
▪ ساخت های نحوی ، نُعام چومسکی (ترجمه )، ۱۳۶۲؛
▪ آیین نگارش ، ۱۳۶۶؛
▪ دیدرو، پیتر فرانس (ترجمه )،
▪ سالامبو، گوستاوفلوبر (ترجمه )، ۱۳۷۴؛
▪ شیوه نامهٔ دانشنامهٔ جهان اسلام ، ۱۳۷۵؛
▪ نگارش و ویرایش ، ۱۳۷۸.

پرسش

چه موقع باید از پانوشت، و چه زمانی از پایان‌نوشت استفاده کرد؟ و چه اطلاعاتی باید در پانوشت و کدام در پایان‌نوشت بیاید؟

پاسخ

نقل از کتاب آیین نگارش مقاله پژوهشی. محمود فتوحی. تهران: سخن. 1389. (ویراست دوم). ص 148

http://www.aresearchguide.com/

اگر بخواهیم از کتاب های گزیده استفاده کنیم آن را به نام گزینشگر ارجاع بدهیم یا صاحب اثر؟

پاسخ

اصلی ترین و مهمترین مسئله در ارجاع نویسی، نشان دادن منبع اصلی و صاحب اصلی سخن یا اندیشه است. مثلا در نقل سخن بیهقی، ترجیح آن است که به اصل تاریخ بیهقی (چاپ معتبر) ارجاع دهیم و نه به گزیده ها ؛ اما اگر گریزی نیست به این شیوه باید در منابع بیاورید:
ارجاع درون متنی:--->> (بیهقی، 1389: 125)

مشخصات منبع دربخش مآخذ:
بیهقی، ابوالفضل محمد‌بن‌حسین. (1389). دیبای زربفت: گزیده تاریخ بیهقی. انتخاب و توضیح محمد‌جعفر یاحقی و مهدی سیدی. ‏تهران: سخن‏‫، ۱۳۸۹.‬‬

آیا واژه "اسکونت" گرده برداری از discount - به معنای تخفیف دادن -و یا واژه ای فرانسوی به این معنا است؟
و اگر اینگونه است حال که با معنای دیگری در فارسی استفاده می شود چطور توضیح داده می شود.

پاسخ

اسکونت واژه فرانسوی از فعل escounter به معنای تنزیل کردن اوراق بهادار است.
کاربرد واژه درمتون فقهی:
استفتاء: آیا «اسکونت کردن چک» جایز است؟
پاسخ: اسکونت‌کردن چک به این معنا که از چک مدّت‌دار مبلغی کم شود تا به پول نقد تبدیل شود، در صورتی که صاحب چک راضی باشد، بی‏اشکال است.
برای آگاهی تفصیلی از مسائل مربوط به چک به رسالۀ توضیح‏ المسائل مراجع تقلید مراجعه کنید.

آیا در مورد شیوه ی ضبط اعلام خارجی در فارسی کتاب های خاص وجود دارد؟

پاسخ

← مجیدی، فریبرز. (1381).فرهنگ تلفظ نامهای خاص(تاریخی و جغرافیایی)، تهران: فرهنگ معاصر.
صدیق بهزادی، ماندانا. (1375). شیوه نامۀ ضبط اعلام انگلیسی در فارسی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
گروه مولفان و مترجمان.(1376). فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتاب شناسی ایران شناسان و اسلام شناسان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

بحث تازه‌ای که در بابِ نقلِ قول در انتشارات دانشگاهی مطرح است «از خود دزدی علمی»[1] نام دارد. این کار زمانی رخ می‌دهدکه یک نویسنده، بخش‌هایی از پژوهش منتشرشده‌ی خود را دوباره در پژوهش بعدی استفاده کند. معمولاً پژوهش دوم، نام و چارچوب مستقلی دارد و از پژوهش پیشین جداست. از خویش‌دزدی علمی، انواع مختلفی دارد:

-     چاپ عین اثر در بیش از یک نشریه.

-     بازیافت متن: انتشار یک پژوهش در قالب‌های جداگانه با تغییر عنوان.

-     انتشار پاره‌پاره‌ی یک پژوهش در چند جا؛ مثلاً در همایش، نشریه، کتاب، تارنما‌های اینترنتی. در انگلیسی به این کار، «قاچ زدن»[2] می‌گویند.

-   نقض حق نشر[3]: نوشته را چندان تغییر دهد که از تحت پوشش قانون حق نشر بیرون بیاید؛ مانند تغییر عنوان، جابه‌جایی بخش‌ها، تغییر عنوان فصل‌ها، صفحه‌آرایی جدید، گزینش و خلاصه‌نویسی.

در نظام‌های دانشگاهی این کارها پسندیده نیست و در آیین‌نامه‌های ارزیابی دانشگاهی ظرافت‌های قانونی خاصی برای آن وضع شده است.

برخی معترض‌اند که «از خود دزدی»، حکمی متناقض است. گروهی دیگر می‌گویند تکرار یک اندیشه و نوشته‌های مشابه در کار یک پژوهشگر، ناشی از سبک نویسنده است. از سویی دانشگاهیان مطالب خود را به شکل‌های مختلف بازنویسی و بازچاپ می‌کنند؛ آن‌ها را با هم در می‌آمیزند؛ خلاصه می‌کنند در نوشته‌های دیگر خود به کار می‌برند. در نظر نخست این کار دزدی علمی به شمار نمی‌رود، اما از آنجا که در نظام دانشگاهی هر واحدِ اندیشه در یک قالبِ تعریف‌شده و مشخص به‌صورت مقاله‌ی پژوهشی منتشر و با استانده‌های ویژه، ارزیابی می‌شود، انتشار یک اندیشه در قالب‌های متعدد خلاف اخلاق علمی است. در روش تحقیق دانشگاهی، پژوهش‌ها به اعتبار شاخص‌هایی از قبیل تاریخ تولید علم، رسانه‌ی نشردهنده، قالب نوشتار و ... رتبه‌بندی می‌شوند. همه می‌دانند مقاله‌ای که در مجله‌ی علمی-پژوهشی منتشر می‌شود اعتبار بیش‌تری دارد تا مقاله‌ی منتظره در همایش، یا در تارنمای دانشگاه، یا در وب‌نوشتِ شخصی و روزنامه. بنابر این نخستین منبع معتبری که «یافته‌های تازه‌ی یک محقق» در آن انتشاریافته، اصالت دارد.

[1]. self-plagiarism

[2]. salami-slicing

[3]. copyright infringement

***

یک سوال دربارۀ متخصصان یک موضوع یا ژانر ادبی باقی می ماند: وقتی یک پژوهشگر به طور اخص فقط بر روی یک موضوع خاص متمرکز شده است و آن موضوع را از رویه های گوناگون بررسی می کند ناگزیر در بیشتر مواقع از یک تعریف و یک نوع مبانی استفاده می کند؛ لاجرم بخشی از مبانی نظری نوشته اش یکسان و تکراری می شود.
آیا این نیز از مصادیق سرقت ادبی است؟
اگر چنین است راه حل برای گذار از این خطا چیست؟

***
آیا نویسنده ای که مقالات منتشر شده خود را گردآوری کرده و به صورت مجموعه مقالات در کتابی چاپ می کند نیز مشمول همین حکم است؟

پرسش

به دنبال یک منبع برای آشنایی با نشانه­های ویرایشی هستم...مثلا تا جایی که می­دانم برای نشان دادن نیاز به ایجاد یک فاصله بین دو کلمه از یک خط مستقیم که دو سر آن شکل 7 است، استفاده می­شود و برای نشان دادن فاصله­ی اضافی­ای که باید از بین برود از یک فلش که دو سر شکل 8 دارد استفاده می­شود.

پاسخ

برای یافتن علایم و رمزهای مربوط به ویرایش و چاپ: احمد سمیعی(گیلانی).   آیین نگارش و ویرایش. (تهران: سمت، 1379). ص260ـ262.

در مورد الگوی هجایی کلمات همزه دار و واج نویسی آن توضیح دهید؟ تفاوت همزه ی عربی با همزه ی فارسی(!!!)که در کتب درسی مطرح شده در چیست؟